ଜନଗଣନାରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା (Caste Census) କୁ ସାମିଲ ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି

Jana Bartta August 17, 2026 1 minute read

ଭୁବନେଶ୍ବର,୧୭/୦୮(ଜେଏନ୍‌ଏସ୍‌): ଭାରତରେ ଦୀର୍ଘ ଦିନର ବିବାଦ ପରେ ଆଗାମୀ ଦଶନ୍ଧି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜାତିଗତ ଜନଗଣନା (Caste Census) କୁ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି। ସ୍ୱାଧୀନ ଭାରତ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଜନଗଣନା ସମୟରେ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି (SC) ଓ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି (ST) ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ବର୍ଗଙ୍କ ଜାତିଗତ ତଥ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରାଯିବ।

ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ: ସମଗ୍ର ଜନଗଣନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦୁଇଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କରାଯାଉଛି। ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଘରର ତାଲିକାକରଣ (House Listing) ଶେଷ ହେବାକୁ ଯାଉଛି।
ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ପ୍ରାରମ୍ଭ: ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ବା ‘ଜନସଂଖ୍ୟା ଗଣନା’ (Population Enumeration) ପ୍ରକ୍ରିୟା ଲଦାଖ, ଜାମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀର, ହିମାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ଓ ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡ ଭଳି ବରଫାବୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୨୬ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ଦେଶର ବାକି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୭ ରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବ।
ଡିଜିଟାଲ ଜନଗଣନା: ଏହା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଡିଜିଟାଲ ଜନଗଣନା ହେବ, ଯେଉଁଥିରେ ମୋବାଇଲ ଆପ୍ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୋର୍ଟାଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।
୪୦ଟି ପ୍ରଶ୍ନ: ଗୃହ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ଦ୍ୱାରା ଜାରି ନୂଆ ଗେଜେଟ୍ ଅନୁଯାୟୀ, ଗଣନା ସମୟରେ ଲୋକଙ୍କୁ ୪୦ଟି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚରାଯିବ। ଏଥିରେ କୋଭିଡ ଟିକାକରଣ, ଆଧାର କାର୍ଡ, ପାସପୋର୍ଟ ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଆକାଉଣ୍ଟ ସହ ଜାତି ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରଶ୍ନ ରହିଛି।

ଖୋଲା ବିକଳ୍ପ (Open-ended Column): ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀରେ ଜାତି ଲେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ଖୋଲା ସ୍ଥାନ (Open column) ରହିବ। ଏଥିରେ କୌଣସି ଡ୍ରପ୍-ଡାଉନ୍ କିମ୍ବା ଟିକ୍ ମାର୍କର ବିକଳ୍ପ ରହିବ ନାହିଁ। ନାଗରିକମାନେ ନିଜ ମୁହଁରେ ଯେଉଁ ଜାତି କହିବେ, ଗଣନାକାରୀ ତାହା ହିଁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବେ।
କୌଣସି ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ: ଜାତି ସଂଗ୍ରହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଘୋଷଣା (Self-declaration) ଉପରେ ଆଧାରିତ ହେବ, ଏଥିପାଇଁ କୌଣସି ଜାତିଗତ ପ୍ରମାଣପତ୍ର ଦେଖାଇବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।

କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଯୁକ୍ତି: Press Information Bureau (PIB) ର ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟ ନିଜ ସ୍ତରରେ କରୁଥିବା ଜାତି ସର୍ଭେରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତାର ଅଭାବ ରହୁଛି ଏବଂ ଏହା ସମାଜରେ ରାଜନୈତିକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ତେଣୁ ସମଗ୍ର ଦେଶର ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶ ଓ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଏହାକୁ ମୂଳ ଜନଗଣନାରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି।
ବିରୋଧୀ କଂଗ୍ରେସର ସମାଲୋଚନା: କଂଗ୍ରେସ ନେତା ଜୟରାମ ରମେଶ ସରକାରଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ବିହାର କିମ୍ବା ତେଲେଙ୍ଗାନା ଜାତି ସର୍ଭେ ଭଳି ପୂର୍ବ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରାଜ୍ୟୱାରୀ ଜାତି ତାଲିକା (Pre-prepared list) ନଥିବାରୁ, କେବଳ ଲୋକଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ ତଥ୍ୟ ରଖିଲେ ବ୍ୟାପକ ସବ୍‌-କାଷ୍ଟ (Sub-caste) ସୃଷ୍ଟି ହେବ ଏବଂ ଡାଟା ଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଗୀକରଣ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।