ନେତା ଓ ମାନବିକତା

ଆମ ଦେଶର ଦୁଇ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ଓ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ, ଉଭୟ ଥିଲେ ରାଜନୀତିରୁ ବହୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ । ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦଳ ଅପେକ୍ଷା ମାନବିକତା ଥିଲା ସର୍ବାଗ୍ରେ । ୧୯୮୯ ମସିହାରେ, ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ – ସେତେବେଳେ ୬୩ ବର୍ଷ ବୟସର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ବିରୋଧୀ ନେତା – ଏକ ଗୁରୁତର କିଡନୀ ରୋଗ ସହିତ ଲଢ଼ୁଛନ୍ତି, ସେ ଦଳୀୟ ରାଜନୀତିରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠିଗଲେ । ସେ ତୁରନ୍ତ ବାଜପେୟୀଙ୍କୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିମଣ୍ଡଳରେ ଜାତିସଂଘ (UN)କୁ ସାମିଲ କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟୁୟର୍କ ପଠାଇଥିଲେ ।
ଏହି ଐତିହାସିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସଂସଦୀୟ ସୌଜନ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା – ଆଚରଣର ଏକ ମାନଦଣ୍ଡ ଯାହାକୁ ଆଜିର ବିଭାଜନକାରୀ ରାଜନୀତି କେବେ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଆଶା କରିପାରିବ ନାହିଁ ।
ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ମାମଲା ଏବଂ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ତାଙ୍କର ଜାମିନ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିବା ଦାବି ବିଷୟରେ ପ୍ରଚାରିତ ଭ୍ରାମକ ଦାବିଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନଗଢ଼ା ଏବଂ ଭିତ୍ତିହୀନ ଗୁଜବ ଯାହାର ସତ୍ୟ ସହିତ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ ।
ଏହି ଗୁଜବ ୨୦୦୧ ମସିହାର ଏକ ଘଟଣାର ବିକୃତ ସଂସ୍କରଣ, ଯେତେବେଳେ ବୋଷ୍ଟନର ଲୋଗାନ୍ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବିମାନବନ୍ଦରରେ ଏଫବିଆଇ ଦ୍ୱାରା ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ୪୫ ମିନିଟ୍ ପାଇଁ ପଚରାଉଚରା ପାଇଁ ଅଟକ ରଖାଯାଇଥିଲା। ଅଟକ କେବଳ ନିୟମିତ ପରିଚୟ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷା ଯାଞ୍ଚ (କଷ୍ଟମ୍ସ ପ୍ରକ୍ରିୟା) ପାଇଁ ଥିଲା, ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ କିମ୍ବା ବେଆଇନ ନଗଦ ରଖିବା ଯୋଗୁଁ ନୁହେଁ ।
ତଦନ୍ତ ପରେ ଆମେରିକା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ; କୌଣସି ମାମଲା ପଞ୍ଜିକୃତ ହୋଇନଥିଲା, କୌଣସି କୋର୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇନଥିଲା, ଏବଂ କୌଣସି ଗିରଫଦାରୀ ହୋଇନଥିଲା । ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଜାମିନ ପାଇଁ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ କିମ୍ବା ଭାରତ ସରକାରଙ୍କୁ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବାର କୌଣସି ଆବଶ୍ୟକତା ନଥିଲା। ଯେହେତୁ କୌଣସି ଆଇନଗତ ଗିରଫଦାରୀ କିମ୍ବା ମାମଲା କେବେ ଘଟିନଥିଲା, ଜାମିନର ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁନାହିଁ; ତେଣୁ, ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ପ୍ରସାରିତ ଦାବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମନ୍ଦ ରାଜନୈତିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର ଉତ୍ପାଦ । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ୧୯୮୦ ଏବଂ ୧୯୯୦ ଦଶକର ରାଜନୀତି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ବିରୋଧୀ ବିଚାରଧାରା ରଖିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ ଥିଲା । ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ହତ୍ୟା ପରେ ବରିଷ୍ଠ ସାମ୍ବାଦିକ କରଣ ଥାପରଙ୍କ ସହିତ ଏକ ସାକ୍ଷାତକାରରେ, ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ ନିଜେ ସାର୍ବଜନୀନ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, ‘ଯଦି ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ ମୁଁ ଆଜି ଜୀବିତ ନଥାନ୍ତି । ‘ କାରଣ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ସରକାରୀ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ମାଧ୍ୟମରେ ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ବାଜପେୟୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାଣ୍ଠି ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥିଲେ ।
ଆଜି, ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ଅଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ୨୦୧୨ ରୁ ୨୦୨୪ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ବାଚନୀ ଭାଷଣରେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଟାର୍ଗେଟ କରୁଛନ୍ତି – ‘କଂଗ୍ରେସ ବିଧବା’, ‘ଜର୍ସି ଗାଈ’, ‘ବିଦେଶୀ’, ଏବଂ ‘ଇଟାଲୀୟ ବାର୍ ଡ୍ୟାନ୍ସର‘ ଭଳି ଅପମାନଜନକ ଉପାଧି ସହିତ, କେହି ତାଙ୍କର ବୌଦ୍ଧିକ ଦେବାଳିଆତାକୁ ଦୟା ନକରି ରହିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ଅଶିକ୍ଷିତ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ବାରମ୍ବାର ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅସମ୍ମାନଜନକ ଭାଷା ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି ଯେ, ଏହି ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ହିଁ ଭାରତକୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ବିପ୍ଳବ, ପଞ୍ଚାୟତି ରାଜର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଏବଂ ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସ୍କଙ୍କ ପାଇଁ ଭୋଟଦାନ ଅଧିକାର ଭଳି ଐତିହାସିକ ଢାଞ୍ଚା ଉପହାର ଦେଇଥିଲେ ।
୨୭ ମଇ, ୧୯୯୧ ରେ, ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହିଦରେ ଶୋକ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀ – ପ୍ରମୁଖ ବିରୋଧୀ ନେତା – ଅଶ୍ରୁଳ ଆଖିରେ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇଲେ ଯିଏ ଥରେ ନିଜ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଦର୍ଶଗତ ବିଭାଜନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ । ସେହି ସମୟ ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଘୃଣା ଅପେକ୍ଷା ରାଷ୍ଟ୍ର ନିର୍ମାଣ ଏବଂ ମାନବିକ ସହାନୁଭୂତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ନ୍ୟୁୟର୍କରେ ଅଟଳ ବିହାରୀ ବାଜପେୟୀଙ୍କ ଚିକିତ୍ସାକୁ ସହଜ କରିଥିଲେ, ସେ କେବଳ ଜଣେ ସହନେତାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରିନଥିଲେ; ସେ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ପବିତ୍ର ମାନଦଣ୍ଡକୁ ବଜାୟ ରଖିଥିଲେ – ଯାହା ଆଜିର କ୍ଷୁଦ୍ର, ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମନର ରାଜନୀତିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉଭାନ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାଗୁଡ଼ିକୁ ପଛକୁ ଫେରି ଚାହିଁଲେ, ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକାଳ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ ଥିଲା ଯାହା ଭାରତକୁ ୨୧ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଥିଲା । ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀ – ଯିଏ ଟେଲିକମ୍ କମିଶନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ (୧୯୮୫), ସେବି ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ (୧୯୮୮), ଶିକ୍ଷା ଉପରେ ଜାତୀୟ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲେ (୧୯୮୬), ଏବଂ ୬୧ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ୧୮ ବର୍ଷ ବୟସ୍କଙ୍କୁ ଭୋଟ୍ ଅଧିକାର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ – କେବେବି ତାଙ୍କ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ‘ବିଦେଶୀ’ କିମ୍ବା ‘ବିଦେଶୀ’ ବୋଲି ଲେବଲ୍ କରିନଥିଲେ ।
୧୯୮୫ ମସିହାରେ ଆସାମ ଚୁକ୍ତି ଏବଂ ମିଜୋରାମ ଶାନ୍ତି ଚୁକ୍ତିରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥତା କରି, ସେ ଦେଶର ଅଖଣ୍ଡତା ପାଇଁ ନିଜ ଦଳର ସରକାରକୁ ବଳିଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ, କାରଣ ଦେଶ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷମତା ଧରି ରଖିବା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ।
ତଥାପି, ଆଜିର ଶାସକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିଷୟରେ କଟୁ ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜର କୌଣସି ବାସ୍ତବ ଐତିହାସିକ ସଫଳତାର ଅଭାବ ରଖନ୍ତି ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଜନନେତାଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରି ନିଜର ରାଜନୈତିକ ଭାଗ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଥରେ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା ଏବଂ ପେନସନ ପତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଇତିହାସରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ଖୋଜୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ କଂଗ୍ରେସ ନେତୃତ୍ୱକୁ – ଯାହା ଏହାର ଦୁଇ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଶ ପାଇଁ ସହିଦ ହେବା ପାଇଁ ହରାଇଥିଲା – ଜାତୀୟ ଆନୁଗତ୍ୟର ଅର୍ଥ ଉପରେ ବକ୍ତୃତା ଦେଉଛନ୍ତି ।
ପୂର୍ବତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହୃତ କଞ୍ଚା ଏବଂ ଅପମାନଜନକ ଭାଷା – ସାର୍ବଜନୀନ ମଞ୍ଚରୁ ସଂସଦର ମହଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ – ରାଜନୈତିକ ସୌଜନ୍ୟର ଉପହାସ କରେ ଏବଂ ଦେଶର ମହାନ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଉପରେ ଏକ କୁତ୍ସିତ ଦାଗ ଭାବରେ ଠିଆ ହୁଏ । ସୋସିଆଲ ମିଡିଆର ଘୃଣାପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଖାନାରେ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିବା ମନଗଢ଼ା କାହାଣୀ ଏବଂ ଭ୍ରାମକ କାହାଣୀ କେବେବି ସତ୍ୟକୁ ଲିଭାଇ ପାରିବ ନାହିଁ: ଭାରତ ମିଥ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆକ୍ରମଣ ଉପରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ବ୍ୟାପକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି ଯେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ଅତୀତର ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କୁ ହୀନ କରିବାକୁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରନ୍ତି ସେମାନେ ସମୟ ସହିତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିଜକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ।
ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା, ବିରୋଧୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଜନସେବା ହେଉଛି ଜଣେ ମହାନ ନେତାଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ; ଏହା ହିଁ ସେହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ଯାହା ଭାରତର ପ୍ରକୃତ ଜନନେତାଙ୍କୁ ଆଜିର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ମନର ରାଜନେତାଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ କରିଥାଏ । ନୀତି ଓ ନୈତିକତାର କଥା କହୁଥିବା ଆଜିର ତଥାକଥିତ ରାଜନେତା ମାନେ ଜାଣି ରଖିବା ଦରକାର ଯେ ‘ଶାସନ ମାନେ ସେବା ଓ କ୍ଷମତା ମାନେ ଦାୟିତ୍ୱ‘ । ତ୍ରିରଙ୍ଗା ଆମର ଗର୍ବ ଓ ଏଇ ମାଟି ଆମ ପରିଚୟ। ଲୋକଙ୍କ ସେବା ଆମର ଧର୍ମ ଓ ଦେଶର ବିକାଶ ଆମର କର୍ମ । ତେଣୁ, ଆସନ୍ତୁ ଏକାଠି ହେବା – ଭଲ ମଣିଷ ବାଛିବା – ଆମ ଓଡ଼ିଶା ଆମେ ଗଢ଼ିବା ।